سطر هشتم

 چند ثانیه مانده به ماه

نگاهی به مجموعه ی شعر یک دقیقه عصر فرهاد کریمی/ انتشارات بوتیمار 1389

منصور خورشیدی

نگاه اول:

فرهادکریمی خود را به موجی سپرد که جزر و مد آن تفکر شاعر را به ساحت آن سوی کلمه پرت کرده است. دست بردن به ترکیب زبان و دگرگونه ساختن دستور و قواعد آن دانش گسترده ای را طلب می کند.

در کنار هم گذاشتن پدیده های همگون یا متناقض و طلب کردن معنای واحد از آن سهم سازندگان هنر کلامی است. تن دادن به این حرکت ، قربانی کردن بسیاری از ترکیب ها و کلمه ها و تصویرها است که در فارسی معیار پذیرفته نیست. حتی پست مدرن ها هم برای تغییر و جا به جایی اشیا از ویژگی های عناصر زبانی استفاده می کنند، نه خود زبان.

اگر شاعری قصد اضافه کردن یک فضای تازه در شعر دارد یا می خواهد که آن را تجربه کند بهتر آن است که روابط و هم جواری کلمات را از زوایای مختلف  بررسی کند. نه آن که ترکیب ها و تکیه کلام ها و کنایات عام و پذیرفته شده را جا به جا کند.

در کار فرهاد کریمی از این نمونه ها فراوان دیده می شود.

مثل اعلام وضوح یک حقیقتی را با این مفهوم کنایی بیان می کنند که:

 " مثل روز روشن است "  و به لحاظ نحوی هم ( ادات تشبیه  و قید ) در جایگاه نهاد و ( صفت روشن ) به جای مسند. و همه ی ارکان تشبیه به جز مشبه در جای خود با معنا و مفهوم مستتر در این عبارت کنایی برابر مخاطب به صورت ضرب المثل پذیرفته شده مورد استفاده قرار می گیرد . نمونه ی اول :

شعر " مُچ گیری " از صفحه ی 12

" روزش مثل روشن است این شاهنامه " اگر این ترکیب یا عبارت از خود شاعر بود باز هم جای حرف داشت و به دلیل بدعت در کار می توانست بحث برانگیز باشد .

 نمونه ی دوم :

شعر " بارش آفتاب " از صفحه ی 11

" نگاهم دنبال پشت سرت / راه می رود "

نمونه ی دیگر: شعر " خط واحد " از صفحه ی 10

" و حرف هایم که پوست شان را کنده ام برای آن گوش "

به نظر می رسد که همان مثل معروف " حرف های پوست کنده " باشد. که به معنای حرف تاکیدی برای پذیرش یا القای امری که در بیان صریح کاربرد دارد.

یک نمونه ی برجسته ی دیگر :

 و آن ضرب المثل معروف " بر چشم بد لعنت " یک فعل دعایی برای کسانی که با قدرت نگاه کسی را تسخیر می کنند. یا موجب وارد کردن شوک در دیگری   می شوند.

در شعر "اضافه " از صفحه ی 16 می خوانیم :

" یک نفر تا نگاهش را در نگاهم / بر لعنت بد چشم / تا این قسمتی که قسمت شد با کمی هم اضافه "

و آخرین نکته که به اشاره خواهم گفت: شعر پر از  تکرار سطر و ضمیر دوم شخص ، در بند پایانی :

شعر " تو برای تو "  از صفحه ی 36

" حال مرا/ ورق اگر برایتان امکان دارد / بزنید به سیم هر چه . . . "

تکرار از ویژگی های مثبت شعر محسوب می شود. اگر شاعر با نیت ابراز یک امر مهم از آن استفاده کند.

تکرار " عمد " در صفحه ی 12

تکرار " چیز است " در صفحه ی 24

تکرار" ضمیر تو " از صفحه ی 36 و 38

و دیگر مواردی که تذکر آن برای شاعری مثل فرهادکریمی که گاه به ساختار شعر توجه نشان می دهد و گاهی به فرم و با زیباشناسی شعر نیز بیگانه نیست، لازم است.

 داوری این حرف، باشد برای مخاطبان خردمندی که این مجموعه به دست آنها رسیده است.

نگاه دوم :

من جسارت و صداقت این شاعر جوان را در همین مجموعه دیده ام. با کارکرد کلمه در مصراع و هم نشینی واژگان برای خلق تصویر های بصری آشنایی دارد. و تلاش دارد تا در گذر از سطح معمول زبان به عمق شعر راه پیدا کند. گاهی از معنای متعارف کلمه به سرعت عبور می کند. تا خود را به معنا های آن سویی کلمه نزدیک کند.

" پرتم ازخودم بیرون / بیرون ِ کمی آن طرف تر "

نوعی از نگاه که قدرت آن را دارد تا خواننده را به خوانش شعر خود دعوت کند.

" در هر ساعت که می چرخد و می چرخی دور/ تو مشغول جنون های خودت / همین حالا / روی افق "

شعر " سماع " از صفحه ی 6

" و باز کلمه/ شانه هایش می لرزد از ترس از تو/ سرطان توکه نیست بالاخره/ کشف تو در چه اتفاقی افتاده باشد  "

شاعر فصل تازه ای در شعر باز کرده است. دو نقدی که بر این کتاب نوشته شد (( نقد خانم داودی حموله و آقای شوکتی نیا )) هر دو هوشمندانه و زیرکانه مواردی را مطرح کرده اند که جای تامل دارد.

فرهادکریمی در این مجموعه فراز و فرودهایی دارد. گاهی گریز می زند از توضیح و گاه گرفتار توضیح  می شود. اما به سرعت خود را از این موقعیت به فضای دیگری پرت می کند.

" حالا ترجیح می دهم ترکیب خودم را با تو/ تنها باشم یا نباشم/ ترجیح می دهم تر کیب باشم "

" شوربای ساده " از صفحه ی 20

"من پرتاب می شوم/ به هزاره های تو فرو/ در انگشت های جا مانده روی اشاره"

" اشاره " از صفحه ی 22

و همه ی این نمونه ها نشان می دهد که شاعر به سمت خود در حرکت است. کار او تقلیدی نیست، احتمال آن که بعدها کسی از او تقلید کند زمینه ی آن را شاعر فراهم کرده است.

" یک نیمه ی خالی دارم درخلوت خیابان از سمت خودم/ به هر جا که شما فکر می کنید / رفته / قرمزی چراغ در چشم های همیشگی من / از سال ها/ در عصر یک سنگ "

"پشت به چراغ قرمز " از صفحه ی 43

و این همه یعنی رسیدن به معرفتی که درهای ناخودآگاه برابر شاعر گشوده شود.

 سفری پیوسته از بیرون به درون و نشان دادن توانمندی ها در ارائه ی شعری با ساختمان محکم و فرم توامان در بیان حرف های نگفته و بهره وری از قدرت تخیل جهت خلق تصویرهای درخشان، چون خیال به دنبال غنی سازی حساسیت و عمیق کردن آگاهی های انسان برای دریافت معنای تازه تری که خواننده از شاعر توقع دارد.

مرداد ماه 1389 ـ منصور خورشیدی/ بهشهر